Wie maakt cultuur en wie verdient eraan?
Generatieve AI verandert hoe kunst wordt gemaakt, cultuur wordt beleefd en inkomsten tot stand komen. Daarmee raakt de technologie volgens Kunsten ’92 aan fundamentele vragen: wie maakt onze cultuur, wie heeft daar zeggenschap over en wie verdient eraan?
De organisatie ziet mogelijkheden voor innovatie, artistiek experiment en nieuwe vormen van creativiteit. Tegelijkertijd vormt het werk van makers de basis voor veel AI-systemen, terwijl zij volgens Kunsten ’92 meestal weinig invloed hebben op het gebruik daarvan en nauwelijks delen in de opbrengsten.
Eerlijke vergoeding en meer autonomie
Kunsten ’92 vraagt daarom om afdwingbare afspraken over transparantie, zeggenschap en vergoeding bij het gebruik van auteursrechtelijk beschermd werk. Ook menselijke zeggenschap en ruimte voor uiteenlopende culturele perspectieven moeten volgens de organisatie worden geborgd.
Daarnaast pleit zij voor Europese en publieke AI-infrastructuur, kennisdeling en transparante toepassingen. Die moeten ook bereikbaar zijn voor zelfstandige makers en kleinere organisaties. Zo kan de sector minder afhankelijk worden van commerciële technologiebedrijven.
Die inzet raakt ook aan een bredere uitdaging binnen de cultuursector. Professionals experimenteren met AI, terwijl een gezamenlijke koers niet vanzelfsprekend is. Zorgen over culturele identiteit en de positie van makers spelen daarbij een rol. Tegelijkertijd verandert het gedrag van het publiek onder invloed van technologie. Kennis en bewuste keuzes zijn nodig om daar als organisatie richting aan te geven.
Cultuurdebat op 9 november
De brief van 28 oktober is bedoeld als inbreng voor het Kamerdebat over de cultuurbegroting 2027. Naast AI benoemt Kunsten ’92 de verzwakkende financiële basis en de voorgenomen veranderingen aan het cultuurbestel als belangrijke aandachtspunten. Volgens de organisatie vraagt dat om keuzes over de betekenis van kunst en cultuur in Nederland en de middelen die daarvoor beschikbaar zijn.
Lees de hele brief van Kunsten ’92 hier.
Foto: Paul Einerhand
